Home
Vertalingen
Stukken
Strips
Genealogie
CV
Links
Zoek

Verschenen in OORsprong, jg. 4, nr. 3, juni 2003

Van Zutphen naar Salzburg en vice versa

Voor een Nederlandse componist heeft Jan Brandts Buys het een heel eind geschopt. Veel van zijn werk werd gepubliceerd door vooraanstaande uitgevers in Oostenrijk en Duitsland, en zijn komische opera Die Schneider von Schönau hield na de première van 1917 geruime tijd repertoire. In zijn eigen land bleef Brandts Buys, die in 1892 op 23-jarige leeftijd naar Wenen vertrok, naar verhouding onbekend. Tegenwoordig ligt dat anders: Brandts Buys' roem, die tijdens zijn leven al begon te tanen, wordt nu vrijwel uitsluitend – en dat ook maar mondjesmaat – door Nederlandse musici hooggehouden.

Nu is er dan, zeventig jaar na zijn dood, een boek over hem verschenen. Musicoloog Jan ten Bokum heeft zich uitvoerig verdiept in zijn leven en werk. Het resultaat daarvan, een kloeke biografie, is onlangs uitgebracht door de Walburg Pers, die – misschien is dat geen toeval – gevestigd is in Zutphen, waar Brandts Buys in 1868 werd geboren.

Jan, zoals de auteur hem dikwijls ietwat gemeenzaam aanduidt, was een telg van een bekend muzikantengeslacht. Hij begon al vroeg te componeren, nog voor zijn tiende, en werd op 15-jarige leeftijd benoemd tot organist van de Broederenkerk in zijn geboorteplaats. Hoewel hij nadien menigmaal als pianist optrad, was hij geen virtuoos, en hij wijdde zich eenmaal buitenslands in toenemende mate aan het componeren. Dankzij het succes van zijn muziek en zijn huwelijk met een welgestelde, veel jongere vrouw kon hij het leven leiden van een grand seigneur. Hij stierf in 1933 in Salzburg.

Brandts Buys' oeuvre is tamelijk omvangrijk, en – naar het oordeel van de andere Jan – ook tamelijk ongelijk van kwaliteit. Het omvat orkestwerken, kamermuziek, flink wat liederen en andere vocale muziek, en maar liefst negen opera's. Een modern componist was hij niet. Zijn doel was allereerst het publiek te behagen. Niettemin bevatten enkele van zijn werken stoutmoedige harmonieën. Van Bokum prijst vooral zijn beide strijkkwartetten, de Romantische en de Sizilianische Serenade uit respectievelijk 1908 en 1911-12.

Het biografische gedeelte van het boek is bondig en betrekkelijk afstandelijk van toon. Veel meer plaats ruimt Ten Bokum in voor de bespreking van Brandts Buys' composities, die ruimhartig zijn voorzien van muziekvoorbeelden. Een overbodige luxe is dat niet, want registraties van Brandts Buys' werk zijn met een kaarslichtje te zoeken.

Het heeft zelfs iets van droogzwemmen, een boek over een componist wiens muziek dusdanig in vergetelheid geraakt is. Tegelijkertijd is het een genuanceerd pleidooi voor 's mans werk, en als dat er toe leidt dat althans een paar stukken weer vaker gespeeld gaan worden, is dat mooi meegenomen.

Jan ten Bokum: Jan Brandts Buys, componist (1868-1933); een Nederlander in Oostenrijk. Walburg Pers, Zutphen. 304 pagina's. € 29,95.


© Frits van der Waa 2008