Home
Vertalingen
Stukken
Strips
Genealogie
CV
Links
Zoek

Verschenen in Vrije Geluiden no.15, 2 september 2000

Volkslied, vorstenhuis en voetbal


Willem Wilmink: Het Wilhelmus Met illustraties van Lidia Postma. Van Goor. ISBN 90 0003 200 8. (56 p.l Prijs f 26,35
Louis Peter Grijp (red.) Nationale hymnen: het Wilhelmus en zijn buren. SUN/Meertens Instituut. ISBN 9061686938. (207 p.) Prijs f 29,50

Is het Wilhelmus het mooiste volkslied ter wereld? Veel Nederlanders denken van wel. Het Wilhelmus is in elk geval het oudste volkslied ter wereld. De tekst moet omstreeks 1570 zijn geschreven – niet door Marnix van St. Aldegonde, zoals de overlevering wil, maar door een onbekende dichter. De wijs stamt van een eveneens anoniem Frans lied dat gezongen werd bij het beleg van Chartres in 1568.

Wij Nederlanders weten verdraaid weinig van ons eigen volkslied. Bij een in 1997 gehouden onderzoek bleek slechts 14% van de ondervraagden de volledige tekst van de eerste strofe te kennen. En niet meer dan 5% haalde het eind van de veelal als tweede gezongen zesde strofe, Mijn Schild ende Betrouwen.

Over het Wilhelmus is veel geschreven. maar de meeste publicaties zijn aan de stoffige kant. Dat geldt niet voor Het Wilhelmus van Willem Wilmink, dat enkele jaren terug verscheen bij uitgeverij Van Goor. Het is in opzet een kinderboek. maar de chique vormgeving, de vijftien schitterende illustraties van Lidia Postma, en de even genoeglijke als grondige commentaren van Wilmink maken het tot een sieraad voor elke boekenkast. Het enige spijtige is dat Wilmink zich vooral bezighoudt met de tekst. Aan de muziek wijdt hij niet meer dan een paar zinnetjes.

Een aanmerkelijk uitvoeriger beeld is te vinden in de bundel Nationale hymnen, een op wetenschappelijke leest geschoeide. maar vlot geschreven verzameling 'liedbiografieën', waarin behalve het Wilhelmus ook de volksliederen van de ons omringende landen aan bod komen. De artikelen wisselen van niveau: zo is het artikel over het Deutschlandlied erg rommelig. Bovendien ontbreekt de muziek van dat lied, net als die van La Brabançonne en De Vlaamse Leeuw (België heeft natuurlijk twee volksliederen). Maar speciaal over het Wilhelmus biedt het boek een schat aan wetenswaardigheden en vaak geestige illustraties. Dat is mede de verdienste van bezorger Louis Peter Grijp. die een flink deel van het Wilhelmus-verhaal voor zijn rekening heeft genomen.

Het Wilhelmus is een 'volkslied avant la lettre'. Het begrip 'Volkslied', als muzikaal embleem van een natie, stamt pas uit de 18de eeuw, de tijd dat God Save the King (1745) en de Marseillaise (1792) ontstonden. Het Wilhelmus was van meet af aan een symbool – van het huis van Oranje en daarmee van de opstand tegen de Spanjaarden. Het was meteen een hit, en dat bleef het, de hele Tachtigjarige Oorlog lang, en ook daarna. Het werd toen overigens veel sneller gezongen: het zal eerder geklonken hebben als een pittig marsliedje. Tot ver in de 19de eeuw was een variant van de huidige melodie, de zogenaamde Prinsenmars, de algemeen gangbare.

De huidige, langzame versie van het Wilhelmus, die teruggaat op Valerius' Gedenck-clanck, danken we grappig genoeg aan een Duitse componist, Eduard Kremser, die in 1871 een aantal oud-Nederlandse liederen bewerkte.

Pas in 1932 werd het Wilhelmus het officiële Nederlandse volkslied, wat mede te danken was aan koningin Wilhelmina. Maar er was een oorlog voor nodig om het lied zijn huidige status te geven. Grijp citeert Carmiggelt: 'Toen ik klein was stond ik nooit op bij het Wilhelmus, want we waren thuis rood en vonden het een lied van de reactie (...) Pas toen de Duitsers aan de grenzen stonden werd het Wilhelmus mijn lied.'

Dat het Wilhelmus ook nu nog aanmerkelijk vitaler is dan de hymnen van onze buren is te danken aan verschillende factoren: aan de populariteit van ons vorstenhuis, aan de vereenzelviging van Oranje met Koning Voetbal (waar Willem-Alexander nog een schepje bovenop doet), en niet in de laatste plaats aan de melodie. Want het is heus het mooiste volkslied van de wereld.


© Frits van der Waa 2007