Home
Vertalingen
Stukken
Strips
Genealogie
CV
Links
Zoek

de Volkskrant, Kunst & Cultuur, 19 mei 2007 (pagina 15)

'Geen volksmuziek, dat is zo'n slap begrip'

'Mag het wat scherper?' vraagt Tan Dun aan de harpiste. 'Iedereen denkt altijd dat de harp een begeleidingsinstrument is, dat alleen maar kleur toevoegt. Ik wil graag dat het sjamanistisch klinkt.'

In de Amsterdamse Beurs van Berlage werkt de Chinees-Amerikaanse componist met het Nederlands Philharmonisch Orkest aan twee van zijn stukken die vanavond in het Concertgebouw hun Nederlandse première beleven. Tan Dun leidt zelf het concert, dat tevens muziek van Borodin, Russo en De Falla omvat.

Fire and Paper heet het programma. Dat vuur is vooral zinnebeeldig, maar het papier is letterlijk en zeer zichtbaar aanwezig. In Tans Paper Concerto uit 2003 bespelen drie solisten een keur aan papieren instrumenten, waaronder een complete drumkit van kartonnen dozen, een waaier, een paraplu en drie hangende, meterslange stroken papier. Een dergelijk instrumentarium gebruikte de componist ook al in zijn opera Tea, die enkele jaren terug is opgevoerd door de Nederlandse Opera.

Het is bijna twintig jaar geleden dat Tan, in diezelfde Beurszaal, zijn debuut maakte door in zijn eigen orkestwerk On Taoism de zangpartij te vertolken. De Chinese kreten die uit zijn tenen leken te komen hadden een verpletterend effect. Hij herinnert het zich nog goed: 'Dat stuk was voor mij een doorbraak en tegelijkertijd een statement, omdat ik zelf als uitvoerder optrad. Ik ben in China opgeleid als performer. Muziek en theater zijn traditioneel met elkaar verbonden. Ik besloot door te gaan op die lijn.'

Zonder slag of stoot ging dat natuurlijk niet. Tan, die in 1957 geboren werd in Hunan en opgroeide in het tijdperk van de Culturele Revolutie, maakte pas laat kennis met de westerse hedendaagse muziek. Het is te horen in het vioolconcert Out of Peking Opera uit 1987, dat eveneens bij het NedPhO op het programma staat. 'Dit is een soort contrapunt tussen atonale en inheemse muziek' verklaart hij tijdens de repetitie. 'Nee, het woord volksmuziek gebruik ik expres niet, dat is zo'n slap begrip. Dít bedoel ik met inheems' – en hij maakt felle, bijna stampvoetende bewegingen.

Het werk weerspiegelt de tweespalt waarin Tan in de jaren tachtig verkeerde. Dat had vooral te maken met de stortvloed aan muziek die op hem afkwam toen hij naar Amerika vertrok. 'Ik vertrouwde mezelf niet', zegt hij nu. 'Dit concert was een manier om de invloed van Berg en Schönberg te combineren met het muzikale materiaal uit de Peking Opera. Het heeft ook een ironische bedoeling, omdat het gebruik van etnische muziek bij de Tweede Weense School juist min of meer taboe was. Ik onderwerp de Chinese muziek hier dus aan seriële technieken, met de bedoeling daar een eigen lyriek te bereiken.'

Hij vindt het nog steeds essentieel dat een componist die 20ste eeuwse technieken beheerst. 'Maar het is ontzettend makkelijk om jezelf weg te laten in dat soort muziek. Toen ik die methode losliet, voelde het of ik uit een gevangenis kwam.'

Zo keerde hij terug bij zijn wortels. In zijn recente muziek verkent hij de klanken van natuurlijke materialen als papier, water en aardewerk. Het idee voor Paper Concerto komt van een herinnering uit mijn jeugd, toen we met origami werkten. Maar ook toen ik muzikant was in China gebruikten we al papier.'

Tans voor 15 juni aangekondigde optreden met het Rotterdams Philharmonisch Orkest gaat niet door. Maar volgend jaar november is hij weer te gast bij de Nederlandse Opera, met een nieuw muziektheaterwerk, waarvoor hij nauw samenwerkt met Pierre Audi. De opera is een dramatische uitwerking van zijn eerdere compositie Marco Polo en de plaats van handeling is de Verboden Stad in Peking.

Intussen pendelt Tan al jaren tussen zijn vaderland en de USA. 'Om muziek te maken heb je een geheugen nodig, en een droom', vindt hij. 'China is altijd mijn geheugen, en New York is nog steeds mijn droom. Waar die twee samenkomen, ontstaat voortdurende energie. Ik combineer in mijn werk nu verschillende materialen, dikwijls van contrasterende oorsprong, zoals een beeldend kunstenaar dat doet. Mijn culturele filosofie kan ik samenvatten in een eenvoudige formule: 1 + 1 = 1. Een wiskundige wil dat één plus één twee is, voor een kapitalist moet de uitkomst drie zijn, maar voor een kunstenaar geldt: een plus een is een.'

Tan Dun, Fire and Paper, Concertgebouw 19 mei.


© Frits van der Waa 2007